
وقتی که ولنتاین کشیش رومی در روز ۱۴ فوریه یکی از سالهای قرن سوم میلادی به جرم عقد کردن سربازان جوان به پای چوبه دار میرفت هرگز فکر نمیکرد که افسانه او روزی تبدیل به سنتی جهانی شود. سنتی که هر ساله در این روز به تمام جهان رنگ دیگری میبخشد.در بسیاری از کشورهای جهان در روز ولنتاین فروشگاهها، خیابانها و حتی مدارس شکل تازهای میگیرند. فروشگاهها در آستانه ولنتاین دکوراسیون خود را تغییر میدهند و با تزیین مغازهها با رنگ قرمز مردم را به خرید هدایای ولنتاین تشویق میکنند. رستورانها هم علاوه بر تبلیغات گسترده در مورد این روز با تزئینات ویژه خود را برای پذیرایی از مشتریان رمانتیک این روز آماده میکنند.این روز همچنین با دخالتهای دولت در بسیاری موارد نیز مواجه است. این دخالتها به خصوص در مدارس صورت میگیرد. در برخی از کشورها، مدارس نيز مقررات سفت و سختی برای اين روز دارند. در عربستان سعودی، دختران دانش آموز اجازه ندارند در روز والنتاين هيچ چيز قرمز رنگ بپوشند يا به مدرسه بياورند.
در بعضی ایالتهای هند هم مبادله گل و هدیه بین دانشآموزان دختر و پسر در روز ۱۴ فوریه ممنوع است. در تایلند هم روز ولنتاین به راهی برای آموزش و تبلیغ بهداشت جنسی در مدارس تبدیل شده است. اما در برخی کشورها نیز دولتها رویکردی تشویقی نسبت به روز ولنتاین اتخاذ کردهاند. برای مثال در کشورهای آمریکای شمالی در مدارس دانشآموزان را تشویق میکنند که این روز را با شور و شوق جشن بگیرند و به دوستان و همکلاسیهایشان کارتهای تبریک ولنتاین کادو بدهند.
همزمان با جهانگیر شدن پدیده ولنتاین، این موضوع با موضعگیریهای نیروهای مذهبی در اقصی نقاط جهان هم مواجه شدهاست. چند سال پیش مفتی اعظم عربستان مفتی، روز والنتاين را يک جشن مسيحی خواند و گفت: “هر مسلمانی که به خدا و روز قيامت ايمان دارد، نبايد اين روز را جشن بگيرد.” فعالان مذهبی هندو هم مخالفتهایی با این پدیده در کشور هندوستان از خود نشان دادهاند. تمام این موضوعات روز عشاق را در برخی کشورها به صحنه برخوردهای پلیسی با این موضوع تبدیل کردهاست.
در ایران هم جشن گرفتن روز ولنتاین چند سالی است که بیش از پیش رواج یافتهاست. این مراسم در ابتدا بیشتر در بین جوانها و معمولا به دور از چشم خانوادهها صورت میگرفت. اما در سالهای اخیر این رسم کم کم به درون خانوادهها نیز نفوذ کرد و هدیه ولنتاین این روزها جزو هدایای رایج در خانوادهها به خصوص برای زوجهای تازه ازدواج کرده درآمدهاست. مراکز خرید در تهران و شهرهای بزرگ و کوچک ایران هم مانند بسیاری از کشورها در آستانه روز ۲۵ بهمن (۱۴ فوریه) شکل ولنتاینی به خود میگیرد. در این روز این فروشگاهها عروسکهای قرمز رنگی را به فروش میرسانند که قیمت آنها گاهی نسبت به گذشته چند برابر شدهاست. کافیشاپها و رستورانها هم در این روز مملو از دختران و پسران جوانی است که برای تبریک ولنتاین و دادن هدیه به یکدیگر در آنها جمع شدهاند. خیابانها هم در این روز ترافیکی کمسابقه را تجربه میکنند.
دخالت دولت و گروههای مذهبی و غیرمذهبی هم در ایران وجود دارد. تلویزیون در چند سال گذشته این پدیده را به خصوص در برنامههای خبری مورد توجه قرار داده و نقد و بررسی کرده است. پلیس هم در روزهای منتهی به ولنتاین و به خصوص با اجرای طرح موسوم به ارتقای امنیت اجتماعی، حضور پررنگتری در خیابانها و مراکز خرید دارد.همچنین تلاشهایی هم برای ارائه بدیلهای ملی و اسلامی برای روز عشق و مهرورزی انجام شد. گروهی پیشنهاد کردند که یک واقعه مذهبی جایگزین ولنتاین شود. گروهی نیز به خصوص در فضای اینترنت غوغایی را در مورد روز عشق ایرانی یا سپندارمذگان به راه انداختند. اما این بحثها در موج اقبال عمومی به روز ولنتاین به عنوان یک نماد جهانیشده گم شد.
اما ولنتاین هم مانند بسیاری از پدیدههای دیگر با ورود به جامعه ایران شکل خاص این جامعه را به خود گرفته است. در واقع ولنتاین نیز خصوصیات مثبت و بیشتر منفی جامعه ایران را بازنمایی میکند. یکی از کارکردهای خاصی که ولنتاین در ایران پیدا کردهاست، ابراز عشق است. ابراز عشق برای مرد ایرانی به دلیل محدودیتها و نگرشهایی که در طول تاریخ و در جامعه ایران وجود داشتهاند بسیار سخت است. ولی شرایط روز ولنتاین این امکان را به بسیاری میدهد که با اهدای یک دستهگل، کارت پستال و یا هدیه ولنتاین به دختر مورد علاقهشان ابراز عشق کنند.
اما ولنتاین در ایران بیش از اینکه جایی باشد برای تحکیم روابط عاطفی بین افراد جامعه خصلت دیگری پیدا کردهاست. ولنتاین در بین ایرانیها بیش از آنکه در جملات، اعمال و احساسات عاشقانه بروز کند در ویترین مغازههای رنگارنگ بروز کردهاست. جوانان ایرانی بیش از آنکه به دنبال علاقه و اشتیاق واقعی نهفته در پشت هدایای ولنتاین باشند به ارزش مادی آنان توجه دارند. این موضوع در بین جوانان ایرانی بسیار رایج است که برای ابراز علاقهای که میتواند با یک دسته گل رز یا یک کارت پستال انجام شود در روز ولنتاین هدیههای بسیار گرانقیمت میخرند. به نوعی در برخی از بخشهای جامعه ارزش این هدیهها نمایانگر میزان عشق و علاقه افراد به حساب میآید. این اتفاق در واقع بازنمایی کننده فرهنگ اقتصاد زده و مصرفگرا در جامعه ایران است که میتوان آن را در بسیاری از بخشهای جامعه مشاهده کرد. البته این موضوع برای جامعهای که در طول تاریخ خود هرگز عشق رمانتیک را به معنای واقعی تجربه نکردهاست چندان عجیب نیست. همانطور که در بسیاری از داستانهای عاشقانه فارسی مانند خسرو و شیرین میبینیم در عشق ایرانی همواره صاحبان قدرت و منابع مالی بیشتر برنده ماجراهای عشقی بودهاند و عشق طبقات محروم همواره محکوم به شکست بوده است. بنابراین این دید نسبت به هدایای روز ولنتاین چیزی است که زاده تاریخ و فرهنگ جامعه ابران است